Interdyscyplinarne studia kulturoznawcze i literaturoznawcze

Badania kulturoznawcze prowadzone w Instytucie wykraczają daleko poza problematykę anglofońską i włączają się w nurt szeroko rozumianych cultural studies i antropologii kulturowej. Badania te organizują się według szeregu wzajemnie zależnych i warunkujących się sfer tematycznych i metodologicznych.

A. Wielokulturowość Badania koncentrują się na ścieraniu się, uzupełnianiu, konfliktach i przenikaniu, adaptacji i zanikaniu tradycji kulturowych w społeczeństwach i społecznościach o złożonej strukturze etnicznej, narodowej i rasowej (Wielka Brytania w dobie migracji, USA, Południowa Afryka, Australia) Odkrywane są tak mechanizmy wielokulturowości jak i jej przejawy w tekstach literackich i kulturowych. Szczególnie dostrzegana jest rola dyskursów marginalnych lub marginalizowanych, dynamika hierarchii wewnątrz kultury "globalnej" oraz różnorodne formy akceptacji i odrzucenia jako rezultaty międzykulturowych kontekstów.

B. Studia postkolonialne. Równolegle z badaniami nad literaturą angielską i amerykańską rozwijają się studia nad anglojęzycznymi literaturami krajów dawnego Imperium Brytyjskie-go lub w sposób inny podległych dominacji kultur obcych (literatura południowoafrykańska, australijska, karaibska etc.), a także nad obalającymi mity i tradycyjne kategorie trendami w literaturze współczesnej Anglii i Ameryki. Badania literaturoznawcze i kulturoznawcze z tego zakresu skupiają się na zjawiskach historyczno-kulturowych, które charakteryzują tzw. para-dygmat postkolonialny, tj. zespół wyzwań, problemów i zagrożeń politycznych i kulturo-wych, jakie towarzyszą odradzającej się państwowości po okresie długotrwałej zależności od obcego mocarstwa. Zjawiska te można zaobserwować m.in. w literaturze irlandzkiej pierw-szej połowy dwudziestego wieku, w twórczości takich pisarzy jak James Joyce, Flann O'Brien, czy William Butler Yeats, w twórczości których na plan pierwszy wysuwają się kwestie autonomii artystycznej, tożsamości językowej i niezależności ideologicznej, które mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia stanu kultury narodowej po wieloletniej traumie kolonialnej. Studia postkolonialne kładą szczególny nacisk na przemiany ideologiczne, na wielogłosowość i równoprawność Innego w kulturze, na konstruktywistyczny charakter hie-rarchii aksjologicznych i estetycznych oraz poddają krytycznej analizie eurocentryczny system wartości ustanowiony jako bezwzględne kryterium odniesienia.

C. Lokalność i regionalizm. Przedmiotem badań jest wyłaniająca się - w dobie globalizmu komunikacyjnego, ekologicznego, elektronicznego, itp. - świadomość pozytywnie rozumianej odrębności i idiosynkracji lokalnej, regionalnej czy etnicznej. Badane są przemiany hierarchii wartości oraz polityczno-ideologiczne motywy i skutki mikroprzemieszczeń w obrębie "globalnego" dyskursu. Badania regionalizmu łączą się tu z badaniami nad różnorodnymi wymia-rami tożsamości społecznej. Badania te obejmują m. in. studia nad amerykańskim pisarstwem regionalnym koncentrujące się na trzech obszarach geograficznych: Południu (szczególnie po wojnie secesyjnej) oraz Południowym Zachodzie i Zachodzie. Studia nad drugim z wymienionych obszarów łączą się ze studiami elementów kultur etnicznych (kultury Chicano i Indian Południowego Zachodu), podobnie jak w przypadku literatury mniejszości azjatyckich na zachodnim wybrzeżu.

D. Przestrzeń / miejsce / nomadyzm. Badania koncentrują się na źródłach i konsekwencjach kulturowych przemieszczeń oraz konstruowaniem praktyk znaczeniotwórczych w przestrzeni, ze szczególnym uwzględnieniem dynamiki procesów urbanizacyjnych, rozwoju miast i aglo-meracji w europejskim jak i pozaeuropejskim kręgu kulturowym oraz zjawiska powstawania nowych struktur społecznych w obrębie metropolii. W kontekście badań przestrzeni nomadyzm pojawia się jako bardzo ważna kategoria, dzięki której możliwe staje się dostrzeżenie i wyodrębnienie zjawisk kulturowych w pewnym sensie "obcych" cywilizacji Zachodu, lub przez cywilizację tą marginalizowanych, a które w tzw. społeczeństwie ponowoczesnym za-czynają dominować i poprzez które społeczeństwo ponowoczesne zostaje opisane i zdefiniowane. Badania nad szeroko pojętym nomadyzmem w coraz większym stopniu stają się rów-nież pomocne w nowym określeniu pojęcia "Innego".

E. Zagadnienia płci kulturowej (gender studies). Cel badań stanowi analiza różnorakich kulturowych, literackich i historycznych tekstów, podtekstów i kontekstów, przy jednoczesnym, konsekwentnym, zachowaniu perspektywy badawczej, dla której pojęciem centralnym pozo-staje kategoria płci kulturowej (gender). Wynika to z przekonania, że kategoria gender w sposób nieunikniony kształtuje i determinuje poszczególne dyskursy, przede wszystkim w wymiarze produkcji brzemiennych w skutki znaczeń i konkretnych wartości. Jako przykłady szczegółowych zagadnień badawczych należy podać następujące problemy: ideologie zachowawcze, kulturowe "sygnalizatory" płci, konstytutywna siła języka; powiązania i sprzeczności między feministyczną interpretacją Biblii a tradycyjną i posoborową egzegezą; strategie otwarcia gender studies na głosy i obecność 'kulturowych większości', tzn. przełamanie hermetycznego i niejednokrotnie w swojej istocie wykluczającego dyskursu jakim gender studies operują.

F. Oko / wizualizacja / perspektywa. Paradygmaty widzenia. Celem interdyscyplinarnego projektu badawczego jest analiza sposobów konstruowania doświadczeń optycznych w litera-turze, kulturze i nauce od przełomu XVI i XVII wieku aż po koniec XIX wieku. Sfera badań obejmuje zarówno wszelkiego rodzaju dyskursy podejmujące zagadnienia optyczne, a także wnikliwą analizę procedur dotyczących sposobów kontroli oraz reprezentacji oka i wizualno-ści. Badania zmierzają do systematycznego ujęcia ewolucji doświadczenia optycznego, koncentrując się na zmieniających się technologiach widzenia (teatr elżbietański i jakobiński, teleskop, mikroskop, camera obscura, panorama, diorama).

G. Gotyk i groza. Studia nad Gotykiem i grozą jako zjawiskiem kulturowym obejmują: źródła gotyku literackiego (wczesna powieść i dramat gotycki w kontekście historycznym, koncepcje wzniosłości, Rewolucja Francuska, wczesna powieść angielska, narodziny romantyzmu, różnorodne wpływy literackie),. "biografie" kulturowe wybranych wątków gotyckich, w szczególności tzw. ikon horroru jak potwór Frankensteina czy wampir, współczesne spory teoretyczno-literackie wokół wzniosłości, grozy i horroru (m.in. feministyczne koncepcje twórczości i recepcji literackiej i filmowej), zjawiska horroru i grozy na styku kultur, a w szczególności kultury Zachodniej i Dalekiego Wschodu, wybrane wątki literatury i filmu spod znaku grozy i horroru (np. choroba, rozpad-rozkład-upadek-apokalipsa).

H. Kanadyjskie studia kulturowe. Badania obejmują różnorodność perspektyw teoretycznych (wielokulturowość i transkulturowość, teoria diaspory, tożsamość narodowa i etniczna, inność, retoryka werbalna i wizualna) i koncentrują się na następującej tematyce: kanadyjska literatura wielokulturowa, literatura kanadyjska w kontekście postkolonialnym, literatura i kultura kanadyjskiej ludności autochtonicznej, kanadyjski kanon literacki oraz kanadyjska tożsamość vs tożsamość etniczna, postkolonializm w literaturze i kulturze Kanady, literatura i kultura Quebecu. Bardziej szczegółowe zagadnienia obejmują teorię pisarstwa autobiograficznego oraz twórczość autobiograficzną w filmie, fotografii oraz sztuce, analizę tekstów przedstawicieli różnych grup kulturowych, ze szczególnym naciskiem na tematykę tożsamości, etniczności, rasy i klasy społecznej oraz analizę form eksperymentalnych (autofikcja, interdyscyplinarne projekty artystyczne, bioteksty), a także zagadnienia wyobraźni diasporycznej, wyobcowania, nomadyzmu, inności oraz związków ciała i płci. Jednym z istotnych tematów badawczych są różne oblicza karnawalizacji (w sensie Bachtinowskim) w literaturze i kulturze kanadyjskiej ludności autochtonicznej.

I. Tożsamość językowa i kartografie kulturowe. Badania koncentrują się głównie na zagadnieniu "marginesów" Europy i dotyczą problemów kultury wschodnioeuropejskiej oraz kultury zachodniej, szczególnie z perspektywy granicznych obszarów Europy: problematyka transkulturowości, tożsamości kulturowej i językowej, form i przestrzeni międzykulturowych, problematyki kultury polskiej w konfrontacji z innymi kulturami (hiszpańskiej, brytyjskiej, włoskiej, itd.).

J. "Styl późny" w muzyce, kulturze i sztukach wizualnych. Zagadnienia korespondencji sztuk, szczególnie muzyki i literatury (w tym poezji) badane są szczególnie w kontekście "stylu późnego" i jego obecności w różnych okresach historycznych. Dominują tutaj liczne aspekty filozofii i historii muzyki w połączeniu ze sztukami wizualnymi i literaturą zarówno polską jak i angielską, a także, plastyką, architekturą i malarstwem.

logo small

Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych

 

Wydział Filologiczny Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
ul. Gen. S. Grota-Roweckiego 5
41-205 Sosnowiec